Sprzęgło wiskotyczne wentylatora – objawy i jak sprawdzić wiskozę

Co to jest wiskoza w aucie i gdzie jej szukać

Sprzęgło wiskotyczne, w warsztatowym skrócie wiskoza, to sprzęgło między napędem a wirnikiem wentylatora chłodnicy. Reguluje prędkość wentylatora zależnie od temperatury, zamiast kręcić nim stale z pełną siłą. Siedzi pomiędzy silnikiem a chłodnicą i jest napędzane bezpośrednio od silnika — nie przez pasek osprzętu i nie elektrycznie. Poradnik opieramy na dokumentacji technicznej Behr Hella Service, MAHLE, Nissensa i BorgWarnera.

Od razu rozróżnienie, które oszczędzi niepotrzebnego zakupu: to nie to samo co sprzęgło wiskotyczne w napędzie na cztery koła. W Land Roverze Freelander, w niektórych Volvo czy Subaru pod tą samą nazwą kryje się element międzyosiowy przenoszący napęd na drugą oś. Ma zupełnie inną konstrukcję, inne objawy i inną cenę. Ten tekst dotyczy wyłącznie wiskozy wentylatora chłodnicy.

Jak działa sprzęgło wiskotyczne

W obudowie są dwie komory: zbiornik zasilający i komora robocza. Gdy chłodzenie nie jest potrzebne, olej silikonowy zostaje w zbiorniku, a wentylator kręci się wolno — ale nie zatrzymuje się nigdy. Przy rosnącym zapotrzebowaniu olej przepływa do komory roboczej i tam przenosi moment na wirnik przez bezzużyciowe tarcie płynne. Prędkość ustawia się bezstopniowo i samoczynnie.

Czym sterowany jest ten przepływ, zależy od typu sprzęgła, a to rozróżnienie decyduje o całej diagnostyce.

Dwie rzeczy warte zapamiętania. Po pierwsze, bimetal czyta temperaturę powietrza wyrzucanego przez wentylator, czyli tego, które przeszło już przez chłodnicę — a nie temperaturę płynu. Dlatego wiskoza nie reaguje na wskazanie zegara na desce i dlatego zabrudzona chłodnica potrafi ją oszukać. Punkt załączenia leży w okolicach 80 stopni.

Po drugie, i to jest najważniejsze zdanie w całym poradniku: w sprzęgle elektronicznym brak zasilania oznacza pełne załączenie. Producent nazywa to obwodem bezpieczeństwa — przy przerwanym zasilaniu wentylator pracuje z maksymalną wydajnością, żeby silnik nie został bez chłodzenia. Skutek praktyczny jest taki, że ciągłe wycie wentylatora w aucie ze sprzęgłem elektronicznym może oznaczać przerwany przewód albo rozłączony wtyk, a nie zepsute sprzęgło. Zanim zamówisz część, sprawdź wiązkę.

Objawy uszkodzonego sprzęgła wiskotycznego

Awaria idzie w jedną z dwóch przeciwnych stron i objawy są wtedy całkowicie różne.

Sprzęgło nie załącza się — silnik się przegrzewa

Kluczem jest to, kiedy temperatura rośnie. Wentylator jest potrzebny tylko wtedy, gdy przez chłodnicę nie przepływa powietrze z pędu jazdy. Dlatego niesprawna wiskoza daje:

• przegrzewanie na biegu jałowym i w ruchu miejskim, a nie w trasie,
• temperaturę, która spada, gdy tylko auto przyspieszy,
• słabsze chłodzenie klimatyzacji, bo ten sam wentylator ciągnie powietrze także przez skraplacz,
• spadek mocy silnika,
• objawy nasilające się latem.

Sprzęgło zablokowane na stałe — wentylator wyje bez przerwy

• wirnik kręci się z pełną prędkością we wszystkich warunkach pracy, niezależnie od temperatury,
• głośny szum albo wycie słyszalne od razu po rozruchu zimnego silnika,
• wyższe zużycie paliwa, bo napęd wentylatora zabiera moc,
• silnik długo się nagrzewa i zimą z nagrzewnicy nie idzie ciepłe powietrze.

Skala tej straty nie jest marginalna — producenci układów sterowanych elektronicznie podają, że sama możliwość regulacji prędkości wentylatora daje do kilku procent oszczędności paliwa i mocy w porównaniu z napędem bez takiej regulacji.

Jak sprawdzić wiskozę

Kolejność nie jest przypadkowa. Producent stawia na pierwszym miejscu rzeczy, które nie mają ze sprzęgłem nic wspólnego, i robi to z powodu, który opisujemy w następnej sekcji.

1. Poziom płynu chłodzącego i stężenie środka przeciw zamarzaniu. Krok pierwszy, zanim ktokolwiek dotknie wentylatora.
2. Oględziny sprzęgła — zabrudzenia zewnętrzne i uszkodzenia.
3. Łożysko — luz i hałasy przy chwianiu wentylatorem.
4. Szczelność — ślady wycieku oleju silikonowego.
5. Próba obrotu ręką przy wyłączonym silniku. Na zimnym silniku wirnik powinien obracać się łatwo, na gorącym — ciężko. To najprostszy test, jaki możesz zrobić sam.
6. Pomiar poślizgu. Producent zaleca tachometr optyczny i paski odblaskowe naklejone na wentylator oraz na element napędzający. Przy pełnym załączeniu różnica obrotów może wynosić maksymalnie 5 procent.
7. Połączenie elektryczne, jeśli sprzęgło jest sterowane elektronicznie.
8. Osłona i kierownice powietrza — bez nich wentylator miesza powietrze zamiast je przetłaczać.

Dwie uwagi, które warto znać. Pierwsza: poślizg istnieje zawsze, nawet przy całkowicie wypełnionej komorze roboczej. Napęd wentylatora jest hydrauliczny, nie sztywny, więc wirnik nigdy nie osiąga obrotów napędu i nie jest to usterka. Druga: popularny w internecie test z gazetą wsuwaną w łopaty albo z tekturą zasłaniającą chłodnicę nie występuje w żadnej dokumentacji producenta, do której dotarliśmy. To metoda warsztatowa — producenci w jej miejsce zalecają pomiar optyczny.

Film: montaż sprzęgła wentylatora, kanał Nissens AS (angielski).

Przegrzewanie to nie zawsze wiskoza

Ta sekcja jest ważniejsza niż wszystkie poprzednie razem wzięte, bo wiskoza bywa wymieniana na oślep. Producent nie bez powodu każe zacząć od płynu, a przed wszystkim warto potwierdzić, że wskazanie temperatury w ogóle jest prawdziwe — czujnik i wskaźnik też się psują.

Najprostszy klucz różnicujący wygląda tak:

Dalej rozstrzyga się to pomiarami. Termostat ocenia się, zapisując temperaturę przed nim i za nim, a w razie wątpliwości wyjmując go i sprawdzając w kąpieli wodnej — opisujemy to szerzej w poradniku o objawach awarii termostatu. Niedrożność albo zapowietrzenie zdradza duża różnica temperatur na wlocie i wylocie chłodnicy przy słabym przepływie; wiskoza na przepływ cieczy nie wpływa w ogóle. Pompę wody sprawdza się między innymi tym, czy wirnik pewnie trzyma się wałka, i osłuchuje pod kątem szumu łożyska — więcej w tekście o wymianie pompy wody.

Jest też pułapka, w którą łatwo wpaść przy samej wiskozie: luz wyczuwalny przy chwianiu wentylatorem może pochodzić z łożyska pompy wody albo wspornika, na którym sprzęgło jest osadzone, a nie z samego sprzęgła. Dlatego łożysko sprawdza się jako osobny punkt.

I odwrotna sytuacja: silnik, który nie chce się nagrzać, może mieć termostat zablokowany otwarty albo wiskozę zapiętą na stałe. Rozstrzyga ucho — zablokowane sprzęgło słychać, termostatu nie. Co robić, gdy wskazówka temperatury pójdzie w górę, opisujemy w poradniku o tym, co dzieje się z autem przy przekroczeniu maksimum.

Czy wiskozę można zregenerować albo dolać oleju

Nie. Tu akurat producenci mówią jednym głosem i wyjątkowo dosadnie.

MAHLE w polskiej wersji swojego biuletynu technicznego pisze wprost, że oleju w wentylatorach i sprzęgłach Visco nie wolno wymieniać ani uzupełniać, a w razie zauważenia wycieku sprzęgło należy wymienić. Nissens dodaje, że sprzęgła nie wolno naprawiać ani otwierać, bo otwarcie narusza cały układ. BorgWarner opisuje swoje jako bezobsługowe — nie ma w nim niczego do serwisowania.

Z tego wynika rzecz, o której prawie nikt nie pisze, a która może uratować pieniądze: jeśli na opakowaniu nowej części widać ślady oleju, nie wolno jej montować. Sprzęgła wiskotyczne transportuje się i przechowuje w pozycji pionowej, w pozycji montażowej — opakowania mają z tego powodu oznaczenie górnej strony. Leżące na półce sprzęgło może stracić olej, a to uszkadza je nieodwracalnie. Dotyczy to także części zdjętej z auta, którą chcesz odłożyć na później.

Co niszczy sprzęgło wiskotyczne

• Wyciek oleju silikonowego. Przyczyna numer jeden — bez oleju nie ma połączenia ciernego. W sprzęgle samochodu osobowego jest go zaledwie 30 do 50 mililitrów.
• Zabrudzone żebra chłodzące. Ciepło z tarcia płynnego musi być odprowadzane właśnie przez nie. Zarośnięte żebra oznaczają przegrzewanie oleju w środku.
• Zabrudzony bimetal. Sprzęgło przestaje czytać temperaturę powietrza i nie załącza się, mimo że jest sprawne mechanicznie.
• Uszkodzenie wewnętrzne, najczęściej zaworu sterującego.
• Uszkodzone łożysko oraz uszkodzony wirnik wentylatora.
• Nieprawidłowe przechowywanie — jedyna przyczyna, która niszczy część jeszcze przed montażem.

Zabrudzona chłodnica wymaga osobnego zdania, bo działa podwójnie: ogranicza przepływ powietrza, przez co sprzęgło pracuje w ciągłym pełnym załączeniu, i jednocześnie pogarsza warunki odprowadzania jego własnego ciepła. Umycie pakietu chłodnic z liści, owadów i zaschniętego błota to zabieg, od którego warto zacząć, zanim cokolwiek się wymieni.

W jakich autach spotkasz wiskozę

Konstrukcja jest przypisana do określonego układu napędowego: silniki ustawione wzdłużnie, o większej pojemności, zabudowane między silnikiem a chłodnicą i napędzane bezpośrednio od silnika. Stąd jej obecność w BMW, Audi, Mercedesach, w terenowych Toyotach i Land Roverach oraz w dostawczych i ciężarowych — Iveco, MAN, Scania, DAF.

Czy to konstrukcja odchodząca? Widać to w naszym katalogu na konkretnym przykładzie. Dla Mercedesa W210 E 220 CDI kategoria sprzęgła wentylatora istnieje. Dla jego następcy, W203 C 220 CDI, nie ma jej już dla żadnej wersji silnikowej — zostaje wyłącznie wentylator elektryczny. Ta sama marka, ta sama klasa diesla 2.2, kolejne generacje. Wentylatory elektryczne wypierają wiskozę, ale w starszych autach z napędem wzdłużnym i w segmencie dostawczym pracuje ich wciąż bardzo dużo.

Jak dobrać sprzęgło wiskotyczne

Dobór rozstrzyga się na poziomie konkretnej wersji silnika, bo to samo nadwozie potrafi mieć wentylator elektryczny albo wiskozę zależnie od jednostki napędowej. Numer VIN jest tu najpewniejszą drogą — w naszym bezpłatnym doborze części sprawdzimy to za Ciebie.

Na co zwrócić uwagę:

• Typ sterowania. Bimetaliczne i elektroniczne nie są zamienne — to dwie różne konstrukcje, a elektroniczne wymaga wtyku i sterowania.
• Stan opakowania. Ślady oleju dyskwalifikują część, nawet fabrycznie nową.
• Narzędzie. Wiskozy zwykle nie odkręcisz zwykłym kluczem — potrzebny jest klucz montażowy i często kontrujący, bo wentylator trzeba przytrzymać. Bywa też gwint lewy.
• Łożysko wałka wentylatora. Jeśli przyczyną hałasu okazało się ono, a nie sprzęgło, to osobna część.

W katalogu sprzęgła wentylatora mamy od kilkunastu producentów, między innymi Loro, Trucktec, NRF, Kraft Automotive, Febi Bilstein, JP Group, Topran, Meyle i SWAG, a dla części aut dostępne są też BEHR, czyli marka, która tę konstrukcję opracowała, oraz Sachs. Osobno znajdziesz łożyska wałka wentylatora i komplet narzędzi montażowych. Płyn chłodzący i chemię do układu chłodzenia zebraliśmy w zakładce z płynami eksploatacyjnymi.

Działamy w Krakowie przy ulicy Malinowej 1 od 2000 roku i jesteśmy partnerem sieci ProfiAuto. Odbiór osobisty nic nie kosztuje, a przy zamówieniu powyżej 299 zł wysyłka jest darmowa.